Burnout nuk vjen në një ditë: si ndërtohet, si e dallon dhe si nis rikthimi

Askush nuk bie në burnout në një mëngjes. Para se ta quajmë me emër, kanë kaluar muaj, ndonjëherë vite. Në fillim duket si përkushtim: je i zoti, bën më shumë, ke ambicie. Pastaj një ditë hap sytë dhe nuk ndien më asgjë për punën që dikur të entuziazmonte.

Ky shkrim nuk zëvendëson mjekun. Është një udhëzues i thjeshtë: si ndërtohet rraskapitja nga puna, cilat shenja duhen vërejtur herët dhe çfarë mund të bësh vetë për hapat e parë. Nëse gjendja është e rëndë, ndihma e duhur është një mjek ose një psikolog, jo një artikull.

Çfarë është saktësisht burnout-i?

Është një rraskapitje e thellë që vjen nga stresi i gjatë, kryesisht nga puna ose nga një rol që kërkon vazhdimisht më shumë se sa jep. Nuk është thjesht lodhje. Pas një fundjave të mirë, lodhja kalon. Burnout-i jo: e mban me vete edhe pas pushimit dhe shpesh e shoqëron ndjenja e cinizmit dhe ndjesia se sado që bën, nuk ka rëndësi.

Si ndërtohet: katër faza të thjeshta

Studiuesit kanë përshkruar modele me shumë hapa. Këtu po i ndaj në katër faza për ta bërë më të lehtë, por mos prit që jeta të ndjekë një vijë të drejtë. Mund të kalosh nga njëra te tjetra dhe të kthehesh mbrapa.

Faza e parë: gjithçka shkon mirë, madje tepër mirë

Je plot energji dhe dëshiron të provosh se vlen. Merr përsipër detyra shtesë, përgjigjesh në mesazhe në mbrëmje, thua „po“ për çdo gjë. Të gjithë të lëvdojnë, dhe kjo e forcon zakonin. Problemi nuk duket, sepse rezultatet janë të mira.

Faza e dytë: trupi nis të paguajë

Fle më pak, ha në vrap, anulon takimin me shokët „sepse jam i zënë“. Dukesh akoma i aftë, por nga brenda diçka është ngushtuar. Shfaqen dhimbje koke, tension te qafa, grindje të vogla që nuk të kishin ndodhur më parë.

Faza e tretë: shkëputja nga ndjenjat

Për të mbijetuar, mendja nis të mbyllet. Nuk të intereson më ajo që të interesonte, kolegët të duken të rëndë, dhe përgjigjet e tua bëhen të ftohta. Humori bie. Të duket sikur po luan një rol ndërsa e bën punën.

Faza e katërt: bosh dhe i mbyllur

Ky është çasti kur shumë njerëz kuptojnë se diçka nuk shkon. Asnjë gjë nuk të sjell gëzim, dhe edhe detyrat e vogla duken si mal. Mund të ndiesh dëshirë të ikësh nga gjithçka. Këtu ndihma e një specialisti nuk është luks, është e domosdoshme, sidomos nëse shfaqen mendime të errëta ose ndjenja se s'ia vlen asgjë.

Shenjat e hershme që shpesh i përziejmë me karakterin

Sa më herët i njeh, aq më lehtë e ndalon rrugën. Pyet veten me ndershmëri:

• A e kam të vështirë të filloj ditën, edhe kur nuk ka ndodhur ndonjë gjë e keqe?
• A po bëhem më i zemëruar ose më i ftohtë me njerëzit pranë?
• A e kam ndërruar gjumin: ose nuk fle dot, ose fle gjithë ditën pa u çlodhur?
• A i kam lënë mënjanë gjërat që më pëlqenin: shëtitjen, leximin, shoqërinë?
• A po sëmurem më shpesh se zakonisht?
• A më duket se puna ime nuk ka kuptim, edhe pse vazhdoj ta bëj mirë?

Një përgjigje „po“ nuk do të thotë se ke burnout. Por tri ose katër, që zgjasin për javë, janë arsye të mjaftueshme për të ndaluar dhe për të folur me dikë.

Një shembull për ta bërë më konkret

Imagjino Artën, një kontabiliste në një firmë të vogël në Shkodër. Në fillim të vitit merr përsipër dosjet e një kolegu që iku. Askush nuk e urdhëroi, ajo vetë nuk donte të dukej e paaftë. Për tetë muaj punon deri vonë, nuk bën pushime dhe e quan veten „e fortë“. Një të hënë, kur shefi e pyet për një detyrë të thjeshtë, i vijnë lotët pa shkak. Nuk ishte ajo detyrë. Ishin tetë muaj që po mblidheshin.

Hapat e parë kur e njeh veten aty

1. Thuaje me zë të lartë. Një person i besuar, një mik, një anëtar i familjes. Vetëm ta përmendësh e zvogëlon peshën.
2. Shiko gjumin para gjithçkaje tjetër. Një orar i qëndrueshëm për të fjetur dhe për t'u zgjuar është baza e rikthimit.
3. Hiq një gjë nga ngarkesa. Jo gjithçka. Një detyrë që mund t'i dorëzosh, një mbledhje që mund ta anashkalosh, një kërkesë që mund ta refuzosh.
4. Vendos kufij të vegjël dhe të dukshëm. Për shembull, pas orës tetë nuk hap emailin e punës.
5. Kthe një gjë të vogël që e donte shpirti. Njëzet minuta shëtitje, një kapitull libri, një çaj me një mik. Libra për stresin dhe pushimin mund t'i gjesh në Sofia kur nuk ke fuqi për një libër të plotë.
6. Flit me punëdhënësin nëse mundesh, për ngarkesën dhe pritshmëritë. Shpesh problemi nuk është ti, por sasia e punës.

Kur të kërkosh ndihmë profesionale

Shko te mjeku i familjes ose te një psikolog nëse:

• ndjesitë zgjasin disa javë dhe nuk lehtësohen me pushim;
• je i trishtuar pothuajse çdo ditë ose s'ndien më kënaqësi në asgjë;
• gjumi, oreksi ose shëndeti fizik ndryshojnë ndjeshëm;
• të vijnë mendime për t'i bërë keq vetes. Në këtë rast, kërko ndihmë menjëherë dhe mos qëndro vetëm.

Burnout-i dhe depresioni mund të ngjajnë me njëri-tjetrin, dhe vetëm një specialist mund t'i dallojë. Kërkimi i ndihmës nuk është dobësi, është po aq i arsyeshëm sa të shkosh te mjeku kur të dhemb dhëmbi.

Rikthimi është i ngadaltë, dhe kjo është normale

Sa kohë i është dashur për t'u ndërtuar, aq pak a shumë do t'i duhet për t'u shuar. Mos prit që pas një pushimi të gjitha të rregullohen. Mat përparimin me gjëra të vogla: sot fjeta më mirë, sot më erdhi për të qeshur, sot e mbarova detyrën pa u mërzitur. Dhe kur të ndihesh më mirë, mos u kthe menjëherë te ritmi i vjetër. Pikërisht ai e ndërtoi problemin.