Kur një libër nuk të mjafton: seri që të mbajnë me personazhet për vite

Ka një çast të veçantë pas faqes së fundit të një romani të mirë: mbyll librin dhe të mungon dikush. Jo autori, por personazhi. Ke qenë me të për katërqind faqe dhe tani, befas, nuk e di si vazhdon jeta e tij. Seritë e librave ekzistojnë për këtë çast.

Por një seri kërkon besim. Pesë, dhjetë ose dyzet libra janë një premtim i madh, dhe nuk është e lehtë ta japësh pa e ditur nëse ia vlen. Ky shkrim i ndan seritë sipas llojit të lidhjes që të ofrojnë, që të zgjedhësh atë që i përshtatet jetës tënde tani.

Seritë që rriten bashkë me personazhet

Këto janë seritë ku koha kalon vërtet. Personazhet plaken, ndryshojnë, humbasin njerëz. Nuk i lexon për ndonjë mister që duhet zgjidhur, por sepse do të shohësh ku do t'i çojë jeta.

Tetralogjia napolitane e Elena Ferrantes nis me My Brilliant Friend dhe ndjek dy vajza nga një lagje e varfër e Napolit gjatë gjithë jetës. Miqësia e tyre është e ngushtë, por edhe plot xhelozi, krenari dhe mosmarrëveshje. Lexohet sikur po ndjek një miqësi që e njeh vetë, me gjithë të papërsosurat e saj.

Trilogjia e Kairos nga Naguib Mahfouz, me Palace Walk si libri i parë, tregon historinë e një familjeje egjiptiane përgjatë tri brezave. Babai është autoritar, fëmijët rriten dhe i largohen zgjedhjeve të tij, ndërsa vendi ndryshon rreth tyre. Është një seri për ata që duan të shohin se si ndryshon një shoqëri përmes një shtëpie të vetme.

Trilogjia e Hilary Mantel për Thomas Cromwellin, që fillon me Wolf Hall, e sjell oborrin e mbretit anglez të shekullit XVI nga brenda, përmes syve të një njeriu me origjinë të thjeshtë që ngjitet nga fundi i shkallës shoqërore. Është e trashë dhe kërkon durim, por e shpërblen çdo faqe.

Këto seri ia vlejnë kur je në një periudhë të qëndrueshme të jetës dhe kërkon një shoqëri që zgjat. Lexoji pa nxitim, një libër në muaj, dhe lëri të ndërtohen vetë.

Seritë që mund t'i fillosh ku të duash

Jo çdo seri kërkon radhë të prerë. Disa janë bërë për ata që kanë pak kohë dhe shumë lodhje në mbrëmje. Hap një libër, mbyll një histori, dhe nëse të pëlqeu, ke edhe tridhjetë të tjerë.

Maigret i Georges Simenon është një komisar francez, i qetë, që zgjidh krime më shumë duke u përpjekur të kuptojë njerëzit sesa duke ndjekur gjurmë. Librat janë të shkurtër, dhe ke dhjetëra prej tyre për t'u kthyer. Një mbrëmje, një rast.

Bota e Diskut nga Terry Pratchett është një seri komike fantazie me dhjetëra romane, ku një botë e sheshtë mbahet mbi katër elefantë dhe një breshkë. Pas humorit fshihet një vëzhgim i mprehtë për njerëzit dhe pushtetin. Mund të nisësh nga rrëfime të ndryshme: ka linja që ndjekin rojet e qytetit, shtrigat, vetë Vdekjen. Zgjidh çfarë të tërheq, jo çfarë thonë të tjerët se është „libri i parë“.

Seritë që ndërtojnë një botë të plotë

Ka lexues që duan të humbasin në një vend të shpikur dhe të mos dalin sa më gjatë të jetë e mundur. Për ta, seria është një hartë që hapet pak nga pak.

Earthsea nga Ursula K. Le Guin fillon me A Wizard of Earthsea dhe ndjek Gedin, një djalë që mëson magjinë dhe bën një gabim të rëndë, që e ndjek gjatë gjithë jetës. Librat janë të shkurtër dhe të qetë, pa luftëra epike të pafundme. Sa herë shkon në Earthsea, ndjen se bota vazhdon edhe pa ty.

Fondacioni nga Isaac Asimov është një seri fantastiko-shkencore për rënien e një perandorie galaktike dhe një plan për ta shkurtuar errësirën pas saj. Këtu personazhet ndërrohen sepse historia shtrihet mbi shekuj; ideja është protagonistja. Nëse të pëlqen të mendosh se si ndryshojnë qytetërimet, ky është një fillim i mirë.

Si ta zgjedhësh pa u penduar

1. Lexo vetëm librin e parë. Mos premto asgjë tjetër. Nëse nuk ndien dëshirë të vazhdosh, seria nuk është për ty tani, dhe kjo është në rregull.
2. Jepi njëqind faqe. Disa seri marrin kohë të ngrohen. Pas njëqind faqeve e di nëse zëri i autorit të përshtatet.
3. Zgjidh sipas kohës që ke. Nëse mbrëmjet janë të zëna, zgjidh një seri me libra të pavarur. Nëse ke pushime të gjata, merr një trilogji të trashë.
4. Mos u ndje i detyruar ta mbarosh. Një seri është shoqëri, jo detyrë. Mund ta lësh në mes dhe të kthehesh pas një viti.

Një këshillë për leximin e gjatë

Seritë e gjata kanë një rrezik: harron çfarë ka ndodhur dy libra më parë. Mbaj një fletore të vogël me emrat e personazheve dhe një rresht për çdo libër. Do të të shpëtojë nga ato çaste kur një personazh kthehet dhe nuk e di kush është.

Kur seria zhgënjen

Ndodh që libri i tretë të jetë më i dobët se i pari. Autori përsërit veten ose historia zgjatet më shumë se duhet. Nuk është faji yt. Nëse ndien se po e lexon nga zakoni dhe jo nga dëshira, ndalo. Një seri e lënë në kohën e duhur mbetet në mendje më mirë se një e mbaruar me detyrim.

Dhe nëse dëshiron të ndërthurësh leximin e gjatë me diçka më të shpejtë, mund të kalosh nga romani te libra joletrarë me përmbledhje të shkurtra. Sofia i ka për këtë: kapitulli i parë është falas, dhe e lexon në pak minuta, pa i hequr vendin romanit që ke në komodinë.

Më e rëndësishmja: seria më e mirë nuk është ajo që e kanë lexuar më shumë njerëz, por ajo që do të të mungojë kur ta mbyllësh librin e fundit.