Mendja që rritet: pesë ushtrime të vogla për ta parë gabimin ndryshe

Gjithkush ka dëgjuar fjali të tilla: „Unë nuk jam i zoti për matematikë.“ „Nuk kam zë.“ „Nuk jam njeri i organizuar.“ Janë fjalë që i themi kaq lehtë sa nuk e vëmë re se ç'bëjnë: mbyllin një derë para se ta kemi provuar mirë.

Studiuesja e psikologjisë Carol Dweck e quan këtë mënyrë të menduari „mendësi e fiksuar“: bindja se aftësitë janë të lindura dhe të pandryshueshme. Përballë saj qëndron „mendësia e rritjes“, bindja se aftësitë formohen me përpjekje, strategji të mira dhe ndihmë nga të tjerët. Idea është thjeshtuar shpesh dhe nuk është magji: nuk mjafton ta besosh, sepse puna prapë duhet bërë. Por si pikënisje ka vlerë të vërtetë, sepse ndryshon mënyrën si e përjeton një vështirësi.

Si ndryshohet një mënyrë menduari? Jo me poster në mur, por me zakone të vogla që përsëriten. Më poshtë janë pesë, secili me një shembull.

1. Shto „ende“ në fjalinë që e mbyll derën

Kur e kap veten duke thënë „nuk di të flas para njerëzve“, ndrysho një fjalë: „nuk di ende të flas para njerëzve.“ Ndryshimi duket shumë i vogël, por fjalia e parë është verdikt. E dyta është pikënisje.

Mos e merr si truk pozitiv. „Ende“ nuk do të thotë „sigurisht që do ia dalësh“. Do të thotë vetëm se rruga nuk është e mbyllur. Pastaj pyet: çfarë do të më duhej për ta mësuar? Një kurs, një mik që e di, dhjetë prova të vogla? Pyetja e dytë e kthen ndjenjën në plan.

2. Mbaj një listë gabimesh të dobishme

Në fund të ditës, shkruaj një gabim që bëre dhe çfarë të tregoi. Jo për t'u ndëshkuar, por si lëndë pune. Elona, për shembull, dërgoi me nxitim një email dhe kolegu e kuptoi ndryshe. Në fletore shkroi: „E rilexoj gjithmonë një herë para se ta dërgoj, sidomos kur jam e inatosur.“ Njëzet gabime të tilla në një muaj janë njëzet rregulla vetëm të tuat.

Ushtrimi duket i pakëndshëm, sepse na pëlqen t'i harrojmë gabimet. Por kush i harron, i përsërit. Kush i shkruan, i kthen në përvojë.

3. Lavdëro procesin, jo talentin

Ky ushtrim vlen veçanërisht nëse ke fëmijë, nxënës ose një ekip. Në vend që të thuash „sa i zgjuar je“, thuaj „më pëlqen sa gjatë qëndrove me këtë problem“ ose „kur e ndryshove strategjinë, gjithçka u përmirësua.“ Kur lavdërojmë zgjuarsinë, mësojmë të tjerët se duhet ta ruajnë imazhin e të zgjuarit, pra të shmangin gjërat ku mund të dështojnë. Kur lavdërojmë përpjekjen dhe mënyrën, mësojmë se vlera është te ajo që bëjmë.

Edhe për veten: kur diçka del mirë, mos thuaj „pata fat“ ose „jam i mirë“. Thuaj çfarë bëre konkretisht që funksionoi. Kështu mëson çfarë duhet të përsërisësh.

4. Pyet për kritikën para se ta refuzosh

Kritika zakonisht na dhemb, dhe instinkti është të mbrohemi ose të justifikohemi. Një ushtrim i vogël: kur dikush të thotë diçka që të prek, mos përgjigju menjëherë. Mbaj vetëm një pikë dhe shkruaje në një fjali pa emocion. „Prezantimi ishte i gjatë.“ Pastaj pyet: nëse është e vërtetë, çfarë mund të ndryshoj javën tjetër?

Nuk të duhet të pajtohesh me gjithçka. Ndonjëherë kritika është e padrejtë. Por zakoni i të pyeturit në vend të të mbrojturit është një nga ato që i dallon shpejt njerëzit që rriten nga ata që qëndrojnë në vend.

5. Zgjidh një gjë të vështirë dhe mbetu me të

Mendësia e rritjes nuk formohet duke mbetur gjithmonë në atë që ta bën jetën të lehtë. Çdo javë zgjidh një gjë që të duket paksa përtej mundësive: një recetë e vështirë, një kapitull që e le mënjanë, një bisedë që e shtyje. Vendos një kohë të shkurtër, për shembull njëzet minuta, dhe thuaj paraprakisht: „Nuk pres të dal mirë, pres të mësoj diçka.“ Nëse del keq, ke përmbushur qëllimin.

Kjo pritje e ulët në fillim është e rëndësishme. Ndihmon të zbutet frika nga dështimi, sepse e ke vendosur synimin te mësimi, jo te rezultati.

Kur gabimi është i përbashkët

Nëse udhëheqësh një ekip, ose je prind, këto ushtrime kanë një hap shtesë: tregoji vetë gabimet e tua. Kur një shef thotë „këtë e bëra keq dhe ja çfarë mësova“, u jep të tjerëve leje të bëjnë të njëjtën gjë. Një ekip ku askush nuk guxon të pranojë një gabim e zbulon problemin vonë, kur është bërë i madh. Një ekip ku gabimi është temë e zakonshme e zgjidh shpejt dhe pa dramë.

Si t'i mbash gjatë

Pesë ushtrime të marra njëherësh bëhen barrë. Zgjidh një dhe mbaje për dy javë. Lidhe me diçka që e bën tashmë: shkruaje gabimin teksa pi çajin e mbrëmjes, ose shto „ende“ sa herë që e kap veten duke u ankuar. Kur të bëhet automatik, shto të dytin.

Ka edhe një kujdes: mendësia e rritjes nuk do të thotë të fajësosh veten kur diçka nuk del. Ka gjëra që varen nga rrethanat, nga shëndeti ose nga koha që ke. Të rritesh nuk do të thotë të bësh gjithçka vetë.

Nëse do të lexosh më tej

Për të kuptuar idenë nga burimi, libri i Dweck, Mindset: The New Psychology of Success, është pikënisja natyrale. Në Sofia mund të lexosh idetë kryesore të tij në pak minuta dhe të vendosësh nëse të vlen ta lexosh të plotë.

Por ndoshta ushtrimi më i mirë nuk është në libër. Është në përgjigjen që i jep vetes nesër, kur diçka nuk del siç duhet. Nëse ajo është „kjo më tregon diçka“ në vend të „ja, e dija që nuk jam i zoti“, tashmë ke nisur.