Të thuash „jo“ pa e prishur marrëdhënien: kufijtë si një portë që e hap ti

E martë, ora dhjetë e gjysmë e natës. Elira sapo e ka mbyllur kompjuterin kur i ndrit telefoni: shefi i kërkon një raport „për nesër në mëngjes, nëse mundesh“. Ajo mundet, por e di që kjo është hera e pestë këtë muaj. Shkruan „në rregull, s'ka problem“ dhe ndjen një lëmsh në stomak, sepse nuk ishte aspak në rregull.

Ai lëmsh është shenja më e hershme që të mungon një kufi. Nuk është dobësi dhe nuk është mirësjellje e tepruar. Thjesht po jep më shumë se ç'ke, dhe trupi e kupton këtë përpara se ta pranojë mendja.

Kufiri është një portë, jo një mur

Shumëkush e mendon kufirin si mur: deri këtu dhe jo më tej. Në fakt ngjan më shumë me një portë që e hap ti, kur do dhe aq sa do. Nuk i thotë tjetrit „je i keq“. I thotë vetëm „kjo është ajo që mund të të jap, dhe kjo është ajo që nuk mund“.

Kufijtë janë të llojeve të ndryshme. Ka kufij të kohës (pas orës nëntë nuk i hap mesazhet e punës), të parave (nuk jap hua pa e ditur kur do të ma kthejnë), të energjisë (nuk dal çdo mbrëmje, edhe kur më ftojnë me zemër) dhe të temave (peshën time nuk e diskutoj te tavolina e darkës). Nuk ka një listë të njëjtë për të gjithë: secili e di vetë ku i dhemb.

Pse na vjen aq vështirë

Shumë prej nesh e kemi mësuar herët se të jesh i mirë do të thotë të jesh gjithmonë në dispozicion. Kush thotë „jo“ duket i ftohtë, kush kthen përgjigje me vonesë duket i pakujdesshëm, kush nuk e merr telefonin duket se nuk ka respekt. Kështu fillojmë t'i masim vetë marrëdhëniet me sa të gatshëm na gjejnë.

Kjo logjikë ka një çmim që nuk e shohim menjëherë. Kur je gjithmonë i gatshëm, njerëzit nuk e dinë sa të kushton. Ata nuk të përdorin me keqdashje; thjesht nuk kanë ndonjë shenjë që të ndalen. Kufiri është pikërisht ajo shenjë.

Si e kupton që po ta kalojnë kufirin

Rrallë vjen si mendim i qartë. Më shpesh vjen si ndjesi:

• ndjen inat të vogël pas një „po“ që e the me ngurrim;
• të shtrëngohet zemra kur një emër i caktuar shfaqet në telefon;
• fillon të shmangësh njerëz që në thelb i do;
• lodhesh nga takime që nuk duhej të të rraskapitnin.

Inati është lajmëtari më i besueshëm. Kur nxehesh me dikë që nuk ka bërë asgjë të keqe, shpesh problemi nuk është ai, por një „po“ që duhej të ishte „jo“.

Tri pyetje përpara se të përgjigjesh

Kur dikush të kërkon diçka, ndalo një çast dhe pyet veten:

1. Çfarë më kërkon vërtet? Jo si e kërkon, por çfarë.
2. Sa do të më kushtojë: kohë, para, qetësi?
3. Nëse e bëj, a do ta bëj me dëshirë apo me inat?

Nëse përgjigja e fundit është inat, e ke gjetur kufirin. Dhe nëse nuk je i sigurt, ke një fjali që të shpëton: „Më lër ta shoh dhe të të përgjigjem nesër.“ Askush nuk ta mohon këtë kohë, dhe ti nuk je më i detyruar të vendosësh nën presion.

Fjalët që funksionojnë

Një kufi i mirë është i shkurtër. Ja disa fjali që mund t'i përshtatësh:

• „Këtë javë nuk e marr dot. Nëse të duhet, mund të të ndihmoj me një pjesë të vogël.“
• „Pas orës nëntë nuk i shoh mesazhet e punës. Do të të përgjigjem në mëngjes.“
• „E di që e ke me të mirë, por për këtë temë nuk dua të flasim.“

Vër re që asnjëra nuk ka shpjegim të gjatë. Kur e justifikon shumë, i jep tjetrit gjëra për të kundërshtuar: „po nëse e bëjmë ndryshe?“, „po vetëm këtë herë?“. Një arsye e shkurtër mjafton; një bisedë e gjatë e kthen kufirin në negociatë.

Kur tjetri nuk e merr mirë

Mos u habit nëse herën e parë njerëzit reagojnë me befasi ose me pakënaqësi. Ata janë mësuar që ti të thuash „po“, dhe ndryshimi i rregullit u duket padrejtësi, edhe kur nuk është.

Mos nxirr nga kjo përfundimin se ke gabuar. Një njeri që të respekton do të habitet, do të ngrejë vetullat dhe pas disa ditësh do të përshtatet. Nëse vazhdon të të shtyjë, të ofendojë ose të ndëshkojë, kjo të tregon diçka për marrëdhënien, jo për kufirin tënd. Mbaje të njëjtën fjali, pa e ngritur zërin dhe pa e zgjatur.

Po faji? Është ndjesi, jo gjykim. Shfaqet sepse po ndryshon një zakon, njësoj si muskujt që dhembin kur i vë në punë pas një kohe të gjatë. Dhimbja nuk do të thotë se po bën keq; do të thotë se po bën diçka të re.

Kufiri që ia vë vetes

Jo çdo kufi drejtohet nga të tjerët. Disa janë premtime që ia jep vetes: telefonin e le në dhomën tjetër kur ha, dy mbrëmje në javë i mban të lira, një të diel nuk planifikon asgjë. Këto janë ato që i mbajnë në këmbë të gjitha të tjerat, sepse një njeri i rraskapitur nuk ka çfarë t'i japë askujt.

Kur një fjali e qetë nuk mjafton

Ka raste ku nuk zgjidhet gjë me një fjali të qetë: dikush të kontrollon, të kërcënon ose të poshtëron vazhdimisht, dhe ti ke frikë ta kundërshtosh. Aty problemi nuk është mënyra se si e thua. Flit me një njeri të besuar ose me një psikolog, që të gjesh një rrugë të sigurt.

Një provë e vogël për këtë javë

Zgjidh një kufi të vogël, me dikë që nuk do të reagojë keq. Shkruaje fjalinë në telefon përpara se ta thuash. Thuaje një herë dhe vër re çfarë ndodh, brenda teje dhe jashtë. Zakonisht është më e lehtë se sa e ke imagjinuar, dhe kjo e bën kufirin tjetër edhe më të lehtë.

Nëse do ta thellosh temën, në Sofia gjen përmbledhje librash për komunikimin dhe marrëdhëniet, që lexohen në pak minuta.