Tip A dhe tip B: një pasqyrë e vogël, jo një gjykim për ty

Në radhën e postës, dy njerëz presin të njëjtën kohë. Njëri numëron ata që janë para tij, shikon orën dhe e ngre zërin në telefon. Tjetri flet me fqinjin dhe as nuk ka vënë re që radha ka ecur. Pyetja që të vjen në mendje është: kush nga të dy jam unë?

Ndarja në tip A dhe tip B është nga përshkrimet e personalitetit që përmenden më shpesh në biseda dhe në testet online. Është e shkurtër, e kollajshme dhe duket e vërtetë. Por sa duhet ta marrësh seriozisht? Më poshtë shikon nga vjen, çfarë thotë dhe ku ndalon.

Nga erdhi ndarja

Në mesin e shekullit XX, dy kardiologë amerikanë, Meyer Friedman dhe Ray Rosenman, vunë re se disa pacientë me probleme të zemrës kishin një mënyrë të përbashkët sjelljeje: të nxituar, konkurrues, të paduruar kur duhej të prisnin. Këtë model e quajtën A. Të kundërtit, më të qetë, i quajtën B. Qëllimi nuk ishte të ndanin njerëzit për kënaqësi, por të shihnin nëse sjellja mund të paralajmëronte sëmundjen e zemrës.

Ideja u bë e njohur shpejt, por kërkimet e mëvonshme nuk e vërtetuan lidhjen e gjerë që pritej. Sipas shumë prej tyre, ajo që ka më shumë lidhje me rrezikun për zemrën nuk është vetë nxitimi, por zemërimi dhe armiqësia e vazhdueshme. Pra, ajo që mbeti në kulturën popullore është shumë më e gjerë se ajo që e ka mbajtur shkenca.

Si duken dy skajet

• Tipi A: e ndien kohën gjithmonë si të pamjaftueshme, i do afatet dhe listat, nuk e duron dot një ditë pa rezultat dhe e ka të vështirë të ndalet.
• Tipi B: i merr gjërat me qetësi, e lë punën kur duhet, mendon larg dhe nuk preket shumë nga ritmi i të tjerëve.

Secili skaj ka anën e vet të mirë. Ritmi i shpejtë e çon punën deri në fund, ndërsa qetësia e mban mendjen të kthjellët kur gjërat ngatërrohen. Secili ka edhe çmimin e vet: i pari rrezikon lodhjen dhe marrëdhënie të bëra me nxitim, i dyti rrezikon afate të humbura ose të duket i padukshëm në një ekip që pret ritëm.

Pse etiketa të gënjen pak

Tipat A dhe B janë dy skaje të një vije, dhe shumica e njerëzve qëndrojnë diku në mes. Po ashtu, njeriu nuk është i njëjtë kudo. Dikush është i vrullshëm në punë dhe i qetë në shtëpi. Dikush tjetër është i çlodhur me kolegët, por i tensionuar kur shoqëron fëmijën te mjeku.

Ka edhe një kurth tjetër, që e njohin mirë psikologët: përshkrimet e përgjithshme, që mund t'i përshtaten pothuajse kujtdo, na duken shpesh të shkruara posaçërisht për ne. Një test që të thotë „je i përkushtuar, por ndonjëherë i lodhur“ duket i saktë, edhe pse e thotë të njëjtën gjë për çdokënd. Rezultati varet gjithashtu nga dita: nëse e plotëson testin kur je i nxituar, del tip A. Nëse e plotëson në pushime, del tip B.

Së fundi, mjedisi e formëson sjelljen. Një njeri që fillon një punë me afate të ngushta shpesh bëhet më i nxituar, pa pasur ndonjë natyrë të re. Atëherë etiketa nuk përshkruan karakterin, por kushtet në të cilat jeton.

Si ta përdorësh pa u mbyllur në të

Etiketa ka vlerë kur të bën të pyesësh më shumë, jo kur të jep një përgjigje të gatshme. Provo katër pyetje:

1. Kur nxitohem, për çfarë nxitohem vërtet? Për një afat të vërtetë, apo nga frika se po vonohem?
2. Kur e shtyj një punë, çfarë po shmang?
3. Kush e paguan çmimin e ritmit tim: unë, familja, kolegët?
4. Çfarë do të ndryshonte nëse e ngadalësoja ose e shpejtoja ritmin vetëm një herë këtë javë?

Këto pyetje janë më të dobishme se çdo gërmë, sepse të çojnë te sjellja konkrete, ku mund të ndryshosh diçka.

Çfarë mund të huazosh nga skaji tjetër

Në vend që të pyesësh cili tip je, pyet çfarë të mungon. Kush e ndien veten më shumë tip A mund të mësojë nga tipi B një gjë të thjeshtë: të ndalet para se të përgjigjet. Pesë minuta pa telefon në mes të ditës ose një shëtitje pa destinacion nuk e dëmtojnë produktivitetin, shpesh e shpëtojnë.

Kush e ndien veten më shumë tip B mund të huazojë nga tipi A diçka po aq praktike: një afat të vogël, të shkruar, që e shton pak presionin e nevojshëm. Mjafton një ditë e caktuar, për një punë të caktuar, dhe e vështira bëhet më e kollajshme.

Kur një A dhe një B punojnë bashkë

Ardita planifikon çdo gjë nga fillimi, Gjergji punon më mirë në minutën e fundit pasi ka menduar gjatë. Pa një marrëveshje, ajo e quan të shkujdesur dhe ai e quan të ngutur. Disa gjëra e zbusin tensionin:

• Të biesh dakord që në fillim për afatet e ndërmjetme, jo vetëm për ditën e fundit.
• Ai që është më i ngadalshëm të thotë çfarë i duhet për të menduar mirë, në vend të heshtjes.
• Ai që është më i shpejtë të lërë një hapësirë për pyetje, para se të kalojë te hapi tjetër.
• Të pranohet se ritmet janë të ndryshme, jo se njëri është më i mirë.

Një pasqyrë, jo një gjykim

Tip A apo tip B, ajo që ka rëndësi është çfarë bën me atë që sheh. Etiketat janë një pikënisje për kureshtje, jo një vendim se kush je. Nëse do të thellohesh në temë, në Sofia ke përmbledhje librash për zakonet, vëmendjen dhe mënyrën si punon mendja, që mund t'i lexosh në pak minuta pa e ndërprerë ritmin e ditës.